Column: ‘Gravin van Bijlandt’

Door: Belle Fleur. Mijn vader kwam uit een daggelders gezin met veertien kinderen geboren in Sloten. Ik schreef al eerder over oom Gerard. Eén van de vele broers uit een bonte verzameling. Dus maak uw borst maar nat. Ik pik er maar weer één uit. Oom Piet dit keer.

– Oom Piet was bloemist van beroep.
– Oom Piet was een charmeur.
– Oom Piet was een deugniet, geliefd bij de vrouwtjes.

Even tussendoor, ik heb veel van hem gehouden.

Eén van die vrouwen was Gravin van Bijlandt. In de oorlog werkt hij bij haar, als hoofd tuinbouw op het uitgestrekte en weelderige landgoed ‘Oostduin’ in Den Haag. Hier zwaait hij de scepter over de tuinen, de boomgaard en de groente – en bloemenkwekerij. De bloemen worden gebruikt om haar royale villa mee op te fleuren.

De gravin houdt er een aristocratische levensstijl op na. Haar kat noemt ze graaf Sambo, die zijn voer gepresenteerd krijgt op een zilveren schaaltje, zo vertelt het verhaal. Oom Piet, kweker in hart en nieren, voelt zich hier thuis. Let wel: ik ken deze verhalen uit overlevering. Zo hier en daar zullen ze wellicht door de tijd heen enigszins gekleurd zijn?

Hij is populair, maakt grappen bij de vleet en beschikt over een grote dosis charme, hetgeen de gravin ook niet onberoerd laat. Wat zij niet weet, is dat oom Piet op haar landgoed over een illegale drukkerij beschikt. Het verzet dat daar gepleegd wordt is, ondanks de verborgen ligging, niet zonder risico. Een Duitse officier met assistent wordt op enig moment bij de gravin ingekwartierd. Zij wil er niets mee te maken hebben. Oom Piet is op zijn hoede.

Een Joodse vrouw die op een onderduikadres is overleden, moet worden begraven. Het verzet vraagt oom Piet om raad. Hij biedt zijn hulp aan. Graaft in het holst van de nacht met behulp van een paar medewerkers een diepe kuil ergens op het landgoed. Hoewel één en ander in het diepste geheim plaats vindt, wordt het oom Piet toch fataal.

De bezetter krijgt er lucht van en hij wordt afgevoerd naar het beroemde Oranje Hotel. Daar zit hij vervolgens zes maanden vast.

Hij zit in de dodencel als de dikke zwarte deur openzwaait. Geboeid wordt hij naar de hal van de gevangenis geleid. Een invloedrijke functionaris vertelt hem, dat hij vrij man is en kan gaan. Hij vertrouwt de functionaris niet. Buiten gekomen zet hij de pas er in, voortdurend achterom kijkend of hij niet alsnog een nekschot krijgt.

Achteraf blijkt, dat de Duitser naast zijn echtgenote in Duitsland, er nog een geliefde in Nederland op na houdt. Vermoedelijk is dit feit de gravin ter ore gekomen en heeft zij hier handig gebruik van weten te maken. Ze bood de Duitse officier in ruil hierover te zwijgen en onmiddellijke vrijlating van oom Piet, een grootse som geld aan. Mogelijkerwijs stond de Duitser wel open voor de fikse beloning, als aanvullende bron van inkomsten, die hem in het volste geheim werd aangeboden.

Oom Piet, zo luidt het verhaal, spoedde zich blootsvoets en in rap tempo huiswaarts. Volkomen uitgeput zakt hij voor de deur van zijn woning in elkaar. Zijn vrouw An ziet hem op de stoep voor het huis liggen en in totale verwarring sluit ze hem in haar armen.

En zo geschiedde, dat oom Piet weer vrij man was en zijn ondergrondse werkzaamheden weer kon hervatten.