Wethouder Kabout stelt raad opnieuw voor een voldongen feit

Door: Joop Kok. (beschouwing) Sinds de invoering van het dualisme in 2002 is iedere gemeente verplicht om een rekenkamer te hebben. Het is een onafhankelijk orgaan dat onderzoek doet naar hoe de overheid met publiek geld omgaat en of ze doet wat ze belooft. Haar bevindingen brengt ze uit in rapporten en aanbevelingen ter ondersteuning van de controlerende taak van de raad. De rekenkamer bepaalt zelf haar onderwerp, vaak na overleg met de fracties. Ook in dit geval. Na een telefoonrondje kwam het onderwerp  ‘grote projecten’ aan de orde. Meer toegespitst: Is de besluitvorming over en de controle op de uitvoering van grote projecten door de gemeenteraad toereikend?

Aalsmeer investeert meer dan 25 miljoen in een nieuw zwembad en de Rekenkamer onderzocht of en hoe de raad haar controlerende taak goed kan uitvoeren. Het is een vraag waar de Nederlandse Vereniging van Raadsleden in 2021 een handreiking over schreef. Aangezien de rekenkamer vanuit Sneek opereert, kon ze vanwege de sneeuw, niet op de geplande beeldvormde vergadering van 6 januari aanwezig zijn om verslag te doen van haar bevindingen. Tijdens de eerstvolgende oordeelsvormende vergadering op 20 januari, kreeg ze daaraan voorafgaand, alsnog die mogelijkheid.

Totaalpakket inclusief conclusies en aanbevelingen
Om misverstanden te voorkomen, het is niet zo dat de rekenkamer achter de computer het rapport schrijft en dan indient. Het verloopt volgens een bepaalde procedure. Het wordt eerst naar de ambtelijke organisatie gestuurd, vervolgens wordt het, al of niet aangepast, voorgelegd voor een bestuurlijke reactie. Daar kan de rekenkamer dan ook weer op reageren. Dit totaalpakket, inclusief conclusies en aanbevelingen, werd in tien minuten door Frans Haven en Esther Fogl helder aan de raadsleden voorgelegd.

Het meest opvallende in hun verhaal was wel de reactie van het college op het rapport: “Wij komen tot de conclusie dat uw rapport onvolledig, op onderdelen onjuist en niet voldoende deugdelijk is gemotiveerd.”

Déjà vu
Een reactie die vragen opriep, naast me op de tribune werd al voorspelbaar gereageerd: botsende ego’s. Maar wat was er nu echt aan de hand? Hoe Greta Holtrop (AA), Judith Keessen (FA) en Jelle Buisma (GL/PvdA) ook hun best deden om antwoord op die vraag te krijgen, portefeuillehouder Bart Kabout waste zijn handen in onschuld. Het was de ambtelijke organisatie, de gemeentesecretaris en de concerncontroller, die vonden het rapport zodanig dat ze eigenlijk vonden dat het eigenlijk geen zin had om er uitgebreid op te reageren. “Maar wie heeft dat besluit genomen, om niet te reageren, was u dat of de ambtenaar,” vroeg Buisma. Kabout: “Die vraag heb ik al beantwoord, Ik heb u gezegd hoe dat gegaan is. Dit was het standpunt van de ambtenaar. Ik heb u ook gezegd dat de ambtenaar werkt onder de verantwoordelijkheid van het college. Volgens mij is dat een duidelijk antwoord.” Greta Holtrop: “In juni was het rapport voorgelegd aan de ambtelijke organisatie en op 23 september heeft het college pas gereageerd, is dat niet een teken van het traineren van het proces.” Kabout: “Nee dat zien wij niet zo.” Holtrop: “Vindt u niet dat de toon van uw reactie richting  de rekenkamer niet helpt voor een goede samenwerking.” Kabout: “Ik kan me voorstellen dat het wat scherp overkomt maar het is niet de intentie.”

Antwoorden die bij mij een déjà vu opriepen uit de begintijd van Kabout als wethouder bij behandeling van Westeinderhage. Ook toen ging hij inhoudelijk niet in op vragen maar bleef tot vervelens toe het verloop van het proces beschrijven.

Wel of niet een raadsbesluit
Een ander, misschien wel belangrijker punt, was de vraag of bij de keuze van het college voor wie het project zou begeleiden, de raad daar wel of niet een besluit over had moeten nemen. Volgens de Rekenkamer wel. In de door de raad aangenomen nota Vastgoed staat dat de afdeling Project en Advies (Amstelveen Aalsmeer organisatie) alle nieuwbouw in Aalsmeer ontwikkelt. De nieuwbouw van het zwembad wordt echter door de beleidsambtenaren van de KOA (Kern Organisatie Aalsmeer) begeleid met hulp van externen. Hiermee wijkt het college af van de nota Vastgoed. Waarom het college hiervan afwijkt en welke risico’s dit meebrengt is niet in de raad besproken of aan de raad medegedeeld. Ook heeft de raad niet expliciet besloten dit beleid los te laten.

Het college zag dat anders, de raad stelt de kaders vast voor wat betreft het beleid, maar daar is hier geen sprake van. Volgens het college is het een uitvoeringszaak. Maar klopt dat verhaal? Laten we eens kijken naar de verschillen.

‘Design and build’ of traditioneel bouwen
De KOA heeft weinig ervaring met grote, complexe investeringsprojecten en heeft voor grote projecten geen specifieke interne-richtlijnen. De AA-organisatie beschikt wel over deze ervaring en zij werkt met een handboek projectmatig werken dat niet voor Aalsmeer geldt en waarin richtlijnen staan. De KOA wil volgens ‘design and build’ werken en de AA-organisatie met de gangbare en traditionele aanpak, dat wil zeggen: met een architect als hoofd-verantwoordelijke. Het college van Aalsmeer koos hiervoor omdat gerenommeerde bureaus uit de markt vertelden dat design and build een slimmere optie is dan traditioneel bouwen. De AA-organisatie motiveert de keuze voor de traditionele aanpak met als belangrijkste argument dat met deze werkwijze de gemeente Aalsmeer meer invloed heeft op de kwaliteit van de bouw. En dit is volgens de afdeling vastgoed voor een zwembad belangrijk vanwege de complexe technische installaties, want die zijn gevoelig voor constructiefouten en het herstellen kost veel geld of neemt extra onderhoudskosten met zich mee. De ervaring met design and build rond 2008 bij de bouw van een school in Aalsmeer noemde de afdeling hier als voorbeeld van deze nadelen.

De door KOA noodzakelijk in te huren externen zijn na de bouw vertrokken en daarmee ook hun kennis en expertise. Het onderhoud dat wordt uitgevoerd door ESA is gebaat bij goede keuzes.

Voldongen feit
Gezien de behoorlijk vergaande verschillen in risicobeheersing, kennisoverdracht en architectonische kwaliteit, is er eerder sprake van een beleids-  dan een uitvoeringszaak. Een weg terug lijkt, gezien de ontwikkelingen die de KOA in het kader van de Schiphol-subsidie al in gang heeft gezet, niet voor de hand liggend. De rekenkamer kwam dan ook met een drietal aanbevelingen waarbij dat als een voldongen feit werd aangenomen. Net als wat betreft de ontsluiting van Westeinderhage, stelt wethouder Kabout de raad opnieuw voor een voldongen feit.

(Foto’s: screenshots livestream)