Eilandbezitters roepen gemeente op tot overleg

Door: Arjen Vos. Commotie bij de eilandbezitters in het Westeinderplassengebied. Begin mei kregen vijftien van hen een brief van de gemeente waarin gesommeerd werd dat zij binnen zes weken moesten verwijderen wat er volgens de geldende regels niet op hoort te staan. De gemeente wil de wildgroei aan bouwwerken op de eilanden een halt toeroepen en heeft besloten te gaan handhaven waar ze dat ruim twintig jaar heeft nagelaten. Zij doet dit middels een pilot.

Verontruste ‘eilanders’, inmiddels verenigd in Stichting Belangen Recreatie-Eilanden Aalsmeer (i.o.) maakt zich grote zorgen over de handhavingspilot. Volgens de stichting kan de aanpak grote gevolgen hebben voor de honderden andere particuliere eilanden in het plassengebied. De belangenorganisatie roept het college en de gemeenteraad daarom op om niet alleen naar handhaving te kijken maar ook naar de toekomst van de recreatie-eilanden en de rol van hun eigenaren bij het onderhoud van het gebied.

De gemeente startte 1 oktober 2025 met de pilot om vervuiling, illegale bouwwerken en strijdig gebruik te inventariseren en waar nodig aan te pakken. Volgens de gemeentelijke jaarrapportage gebeurde dat op basis van onder meer een dronevlucht, beschikbare geotechnische informatie en een rondvaart.

Slapeloze nachten
De vijftien betreffende eilandbezitters bij wie de brief op de deurmat viel, slapen sindsdien slecht. Het gaat immers vaak om veel meer dan een enkel opberghok voor tuinstoelen en een grasmaaier. Voor sommige eilandbezitters is het een levenswerk wat zij hebben neergezet terwijl de gemeentelijke voorschriften er duidelijk over zijn: een kavel mag in het algemeen hooguit één bouwwerk van maximaal zes vierkante meter bevatten. Al is dat wel afhankelijk van de bestemming ‘agrarisch/recreatief met of zonder waarden’. Gebrek aan handhaving leek de eigenaren de laatste twintig jaar een vrijbrief te verschaffen om los te gaan met het bouwen van tiny houses, blokhutten, groentekassen, hottubs, boomhutten en (overdekte) barren. De opdracht aan de eigenaren om deze aan de start van het seizoen in anderhalve maand tijd te verwijderen viel rauw op hun dak. Van de ongeveer 300 eilanden die in particulier bezit zijn hebben zich inmiddels 120 eigenaren aangesloten bij de stichting in oprichting die in gesprek is met het college over de kwestie.

Begrip voor excessen
De stichting zegt begrip te hebben voor optreden tegen ernstige vervuiling, permanente bewoning, gevaarlijke situaties, overlast en excessieve bebouwing. Volgens de organisatie moet echter onderscheid worden gemaakt tussen dergelijke situaties en goed onderhouden recreatie-eilanden waarop bijvoorbeeld een beperkte opslag- of schuilvoorziening staat. “De uitkomst van deze pilot raakt niet alleen vijftien eigenaren. Zij kan bepalen hoe de gemeente straks met honderden andere eilanden omgaat,” aldus de stichting.

Dwangsom
De stichting vindt dat voor betrokken eigenaren duidelijk moet zijn waarom juist deze vijftien eilanden zijn geselecteerd en welke criteria daarbij zijn gebruikt. De gemeentelijke rapportage bevestigt dat de selectie onderdeel is van de pilot, maar maakt in het openbare stuk niet de selectiecriteria per individueel eiland duidelijk. De stichting heeft juridische bijstand ingeroepen om in elk geval te verhinderen dat de opgelegde dwangsom van 6000 euro per object dat niet binnen de gestelde termijn is verwijderd ook daadwerkelijk wordt opgelegd. Inmiddels hebben de vijftien een tweede brief van de gemeente ontvangen waarin de termijn met nog eens zes weken is verlengd maar waarbij de dwangsom niet van tafel is.

Pleidooi voor toekomstvisie
Volgens de belangenorganisatie is het ongelukkig om bestaande voorzieningen te laten verwijderen terwijl de gemeente volgens de ‘jaarrapportage uitvoering en handhaving’ van afgelopen jaar tegelijkertijd onderzoekt of de regels in de toekomst moeten worden aangepast. “Eerst laten verwijderen en daarna onderzoeken wat mogelijk toegestaan kan zijn, is de verkeerde volgorde.” De stichting pleit daarom voor een toekomstvisie waarin recreatie, natuur, waterkwaliteit, veiligheid, onderhoud en landschap gezamenlijk worden bekeken. Pas daarna zou volgens haar moeten worden bepaald welke voorzieningen daadwerkelijk moeten verdwijnen. Dat de gemeente verschillende belangen probeert te combineren, blijkt ook uit de officiële projectomschrijving. Daarin worden naast handhaving juist ook bewustwording, verbetering van de kwaliteit en recreatieve waarde van het gebied genoemd. Precies de aspecten die de recreanten toejuichen.

De stichting plaatst daarnaast vraagtekens bij de maatschappelijke kosten wanneer de aanpak uiteindelijk zou worden uitgebreid naar een veel groter aantal eilanden. Het budget voor de operatie bedraagt €207.200. De stichting vraagt zich af of uitbreiding van deze aanpak uiteindelijk niet leidt tot aanzienlijk meer maatschappelijke kosten voor toezicht, juridische procedures, bezwaar en beroep.

Oren en ogen in het gebied
Een belangrijk argument van de stichting is dat eilandbezitters volgens haar een praktische bijdrage leveren aan het beheer van de Westeinderplassen. Zij onderhouden oevers, maaien gras, snoeien bomen, verwijderen afval en houden hun eiland bereikbaar. Daarnaast zijn zij volgens de stichting ‘de oren en ogen’ in het gebied. Ze zijn vaak aanwezig op het water en signaleren vernielingen, vervuiling, overlast en schade. Wanneer recreatief gebruik door strengere regels sterk wordt beperkt, bestaat volgens de belangenorganisatie het risico dat sommige eigenaren minder vaak naar hun eiland gaan en minder onderhoud uitvoeren waardoor het gebied juist dreigt te verloederen. “Wat eigenaren nu zelf onderhouden en bewaken, hoeft de gemeente niet met gemeenschapsgeld te organiseren.”

De stichting wijst daarnaast op de economische betekenis van de eilanden. Eilandbezitters maken gebruik van lokale jachthavens, botenbedrijven, brandstofleveranciers, hoveniers, aannemers en onderhoudsbedrijven. Ook winkels, horeca en andere ondernemers in Aalsmeer profiteren volgens de organisatie van de bezoekers die regelmatig naar hun eiland gaan.

Maatwerk en overgangsregeling
Veel voorzieningen op recreatie-eilanden zijn volgens de stichting al tientallen jaren oud. Ze benadrukt dat langdurige aanwezigheid op zichzelf niet betekent dat een bouwwerk legaal is. Wel vindt zij dat de gemeente bij haar besluitvorming rekening moet houden met de ouderdom van situaties, eerdere communicatie, de feitelijke omstandigheden en de vraag of maatwerk mogelijk is. De stichting pleit daarom voor een individuele beoordeling van ieder eiland en voor een redelijke overgangsregeling waar nodig. Ook wil de stichting dat wordt onderzocht welke kleinschalige voorzieningen noodzakelijk zijn voor verantwoord onderhoud en dat nieuwe, duidelijke regels worden opgesteld voor bijvoorbeeld opslag en beschutting. “De meeste eilandbezitters willen hetzelfde als de gemeente: schone, veilige en goed onderhouden eilanden, met respect voor natuur en landschap. Wij zijn geen onderdeel van het probleem, maar van de oplossing.”

Volgens de stichting ligt er daarmee een kans om de discussie niet te laten uitmonden in een langdurig juridisch conflict, maar gezamenlijk te werken aan een toekomstbestendige invulling van de recreatie-eilanden.

(Foto’s: archief AV/Arjen Vos)