Brandweerzorg onder druk maar klaar voor de toekomst

Door: Jan Dreschler. De brandweer Amsterdam-Amstelland heeft ruim duizend mensen in dienst, onderverdeeld in beroepsbrandweer, die 24 uur per dag, zeven dagen per week paraat staat, de vrijwillige brandweer en kantoorpersoneel dat kan uitrukken. Er zijn ongeveer 450 beroepsbrandweermensen werkzaam in Amsterdam-Amstelland en 270 vrijwilligers. De rest van de medewerkers is voorwaardenscheppend. Er zijn per jaar ruim 11.000 incidenten, waarvan circa 300 in Aalsmeer. Wilfred van Randwijk is directeur brandweerzorg in de regio Amsterdam-Amstelland en daarmee verantwoordelijk voor dertien brandweerkazernes in dit gebied.

‘Onze kerntaak blijft het redden van mensen en dieren’

Wilfred is geboren in Vlist en komt uit een echte brandweerfamilie. In 1993 trad hij in dienst bij de bedrijfsbrandweer van Gouda’s Glorie. Daarnaast wilde hij graag bij een vrijwillige brandweer en deed dat in het nabijgelegen Polsbroek. In 1998 verkaste hij naar Zoetermeer en werd beroepsbrandweerman. Hij werkte in Vianen, waar hij postcommandant werd. Zijn band met Aalsmeer is sterk. Tot voor drie jaar woonde hij in Aalsmeer-Oost en gedurende 28 jaar was hij naast zijn managementtaken actief als vrijwilliger waarvan zestien jaar in het Aalsmeerse korps. “Dat was met de functie die ik nu heb wat minder goed te combineren en we wilden ook wel wat minder vliegtuiglawaai; daarom zijn we verhuisd naar Papenveer.”

Ondergeschikte taak
In 2006 hoorde hij dat de brandweerkorpsen van Aalsmeer en Uithoorn zouden worden samengevoegd. Hij solliciteerde en werd plaatsvervangend commandant van de nieuwe brandweerorganisatie. Twee jaar later, in 2008, volgde de regionalisering van de brandweer. Daarna klom hij op tot manager van de afdeling Amstelveen-Aalsmeer-Uithoorn. Vanaf 2018 zat hij een aantal jaren op het hoofdkantoor en vanaf 2021 op het bureau brandweerzorg, waar hij de korpsleiding adviseerde. Sinds 2022 is hij directeur brandweerzorg.

Daarmee is hij de leidinggevende over alle vrijwilligers in de regio Amsterdam-Amstelland, dat wil zeggen zeven kazernes en over zes beroepskazernes in Amsterdam. Bovendien is hij verantwoordelijk voor de operationele voorbereiding en voor risicobeheer/preventie. Bijzonder is dat hij, terwijl hij opklom in de beroepsorganisatie, ook vrijwilliger bleef in Aalsmeer en bij een brand een ondergeschikte taak had aan de bevelvoerder van dat moment.

“Het is mijn verantwoordelijkheid dat de brandweerkorpsen hun werk kunnen doen. Dat betekent: voldoende personeel, de vakbekwaamheid op peil houden, zorgen dat men kan beschikken over optimaal materieel en de brandweermannen en -vrouwen voorbereiden op de toekomst.”

De wereld verandert weet Wilfred. “Er is bijvoorbeeld een programma inclusie met betrekking tot de instroom van nieuwe brandweermensen, die andere behoeften hebben dan vroeger. Ook zijn er generatieverschillen. Dat vraagt om een andere manier van opleiden, maar ook om een andere manier van leidinggeven. Het is duidelijk dat op straat, bij een daadwerkelijke brand, ‘bevel is bevel’ het uitgangspunt is. Maar daarnaast is het van belang in te spelen op een mondige nieuwe generatie die ook uitleg wil hebben over het ‘waarom’ der dingen.”

Gereedschapskist
Een tweede punt is volgens hem dat burgers veel minder zelfredzaam zijn dan vroeger. “Er zijn steeds meer mensen die niet meer weten hoe je een band plakt of waar de hoofdkraan van de waterleiding zit. De brandweer is dan een soort gereedschapskist waar men al gauw een beroep op doet. Het is voor de brandweer dan ook van belang om te bepalen waar wel en niet inzet nodig is. Onze kerntaak blijft het redden van mensen en dieren bij brand en ongevallen. Daar komen tegenwoordig ook de reanimaties bij. Maar als het gaat om de kat in de boom of liftopsluiting, dan is men veel kritischer dan vroeger of een inzet noodzakelijk is.”

Drempels beïnvloeden aanrijtijd
Een volgend punt is dat in de nieuwe wijken de mensen dichter op elkaar wonen. “Er wordt in de hoogte gebouwd of diep in de grond en meer mensen betekent ook meer risico. De verkeersmaatregelen, hoe nuttig ook, hebben ook impact op de brandweer. De brandweer mag met sirene officieel niet sneller dan 20 kilometer per uur boven de toegestane snelheid rijden en met al die 30 kilometerzones schiet dat niet op. Bovendien zijn er allerlei drempels die het tempo en daarmee de aanrijtijd beïnvloeden.”

Ingewikkelde systemen
Dan is er de ingewikkeldheid van sommige branden. “Het blussen van een elektrische auto kost twee keer zoveel tijd als het blussen van een auto met een benzinemotor. Of denk aan zonnepanelen. De energietransitie betekent dat er zulke ingewikkelde systemen zijn ontstaan dat een brandweerman niet alles meer kan weten. Er is een expertisecentrum nodig waar men een beroep op kan doen voor informatie bij complexe incidenten. Daarom is het met deze nieuwe uitdagingen van belang dat de opleidingen up-to-date zijn.”

Ook is de slagkracht van de brandweer een aspect wat aandacht verdient. “De korpsen hebben het over het algemeen in eigen huis prima op orde, maar als er een groot incident is, bijvoorbeeld een natuurbrand, en er is veel bijstand nodig, bijvoorbeeld in vakantietijd, dan komt dat onder druk te staan.”

Aalsmeer is een vrijwilligerskorps, maar er zijn wel elke werkdag vier mensen aanwezig die onmiddellijk kunnen uitrukken en binnen anderhalve minuut na een melding onderweg zijn. Aalsmeer heeft een aantal speciale taken. Zo is er hier een blusboot die ook elders ingezet kan worden en Aalsmeer staat garant voor grootschalig watertransport, wat bijvoorbeeld ook ingezet is bij de oudejaarsbrand in de Vondelkerk.

Veranderde blustechniek
Als het gaat over innovaties, geeft Wilfred aan dat de techniek van het blussen door de jaren aanzienlijk is veranderd. “De zware, dikke slangen van vroeger zijn vervangen door veel dunnere slangen met een vergelijkbare capaciteit. Ook is er een ultra-hogedrukspuit, waarbij je via een gat in de muur een ruimte kunt blussen doordat het water daar verneveld wordt. Dit wordt ingezet waar het te gevaarlijk is om naar binnen te gaan.”

De brandweer beschikt over tablets waarbij de informatievoorziening realtime wordt verzorgd. “Tijdens de rit naar een brand wordt alle informatie doorgegeven over de brand en de beschikbare watertappunten. Met warmtecamera’s kan precies in kaart gebracht worden waar de vuurhaarden zitten en kunnen ook slachtoffers snel opgespoord worden.”

Nieuwe kazerne
Dit alles gaat in Aalsmeer ook nog eens gebeuren vanuit een nieuwe brandweerkazerne waarvoor de tekeningen gereed liggen. De ambitie is om daar in de herfst van 2027 in te trekken, maar de eigen gebouwendienst van de brandweer is nog volop bezig met alle vergunningen.

Ten slotte is er nog de geopolitieke spanning, waarbij de kazernes zijn aangewezen als noodsteunpunten in het geval van een calamiteit zoals langdurige uitval van elektriciteit. De voorbereiding hiervan is in volle gang en de kazerne van Aalsmeer is daarbij een pilot.

Iets betekenen voor de samenleving
Op de vraag waarom je brandweerman of -vrouw wordt, zegt Wilfred: “Vaak is de motivatie dat je in teamverband iets wilt betekenen voor de samenleving. Het is ook uitdagend en je kunt je persoonlijk ontwikkelen. Je moet wel passen binnen zo’n organisatie en goed samen kunnen werken. Daar wordt tegenwoordig aan de voorkant kritisch naar gekeken en er is een serieuze aanstellingskeuring.”

Nieuwe vrijwilligers: daar is de brandweer altijd naar op zoek. Voor wie interesse heeft in het brandweerwerk heeft Wilfred een hartelijke uitnodiging: “kom eens langs op de wekelijkse oefenavond op maandag. Je kunt dan geheel vrijblijvend kennismaken met de brandweer.”

Op de vraag wat hij nog belangrijk vindt om te melden vraagt Wilfred aandacht voor het vele minder zichtbare werk dat de brandweer ook doet. “Assistentie voor ambulance bij het af- en inhijsen van kwetsbare mensen en de inzet bij reanimatie, waarbij echt levens worden gered. Dat zijn onderbelichte taken die een belangrijk deel van het brandweerwerk uitmaken.” En wat de vrijwillige brandweer betreft is hij heel duidelijk: “zonder vrijwilligheid is er geen brandweer in Nederland.”

(Foto’s: Arjen Vos)