Voorzorgcirkels: samen nadenken over later

Door: Jan Dreschler. De wereld verandert snel. We horen steeds vaker over personeelstekorten in de zorg en over een samenleving waarin meer eigen initiatief van burgers wordt verwacht. In het regeerakkoord wordt uitgegaan van veel meer zelfredzaamheid. In de zorgwordt het vijf stappenplan ingevoerd waarbij eerst gekeken wordt wat iemand nog zelf kan doen, daarna welke hulpmiddelen kunnen helpen, vervolgens wat familie, vrienden of buren kunnen betekenen. Pas daarna komt professionele ondersteuning in beeld. De stappen zijn:

1.Wat kun je nog zelf?
2.Zijn er hulpmiddelen die kunnen helpen?
3.Wat kunnen naasten betekenen?
4.Welke andere organisaties kunnen ondersteuning bieden?
5.Welke taken moet de zorg uiteindelijk overnemen?

Eenvoudig concept
Binnen deze ontwikkeling ontstaat een nieuw en kansrijk initiatief: de voorzorgcirkel.Het is een eenvoudig concept; samen met mensen uit de eigen buurt nadenken over de toekomst en een aantal maatregelen nemen.

De Amstelveense Enjetta Fieseler startte een burgerinitiatief om voorzorgcirkels onder de aandacht te brengen. Zij stond zelf aan de wieg van twee voorzorgcirkels, hetgeen leidde tot interesse bij de gemeente en kwam daarna in contact met welzijnsorganisatie  Participe die haar inmiddels enige praktische ondersteuning geeft. Dit heeft geleid tot een aantal voorlichtingsbijeenkomsten waarvan er ook twee in de oude veiling in Aalsmeer zullen plaatsvinden.

Een voorzorgcirkel is een groep mensen die op vrijwillige basis besluit om elkaar te ondersteunen bijkleine praktische zaken op het moment dat dat nodig is. Datkan zijn een boodschap voor iemand doen, iemand ergens naartoe brengen, een maaltijd verzorgen, de vuilnis buitenzetten een pakje ophalen, enzovoort.

Samen met Edwin Blom van Participe vertelt Enjetta over haar ervaringen.

Veel ouderen
“Zelf woont ik sinds zes jaar in een appartementencomplex waar veel ouderen wonen. Ik wilde graag iets voor mijn omgeving betekenen, maar vroeg me af of daar wel behoefte aan was. Een artikel in de Volkskrant over voorzorgcirkelsbracht me op een idee. Dat was het!” vertelt ze.

Ze begon met bewoners uit haar appartementencomplex te vertellen over het concept en vroeg wat zij ervan vonden. De reacties waren vrijwel allemaal positief. Vervolgens nodigde ze een aantal mensen uit voor een gesprek. Toen er zes mensen bij elkaar zaten, werd besloten: we gaan gewoon beginnen.

Daarna groeide het initiatief snel. Via een bijeenkomst in het wijkcentrum en spontane ontmoetingen op straat meldden zich al gauw 29 belangstellenden. Daardoor konden twee voorzorgcirkels van start gaan.

Ze vertelt: “Een voorzorgcirkel bestaat idealiter uit tien tot vijftien deelnemers. Zijn het er minder, dan blijft het een erg klein groepje; zijn het er meer, dan worden de contacten vaak minder persoonlijk en intensief.”

Luisterend oor
Sommige mensen denken dat een voorzorgcirkel niets voor hen is, omdat zij zelf niet zoveel zouden kunnen bijdragen. Maar volgens de initiatiefnemers kan iedereen wel iets betekenen, al is het maar een luisterend oor bieden.

Wel vraagt een voorzorgcirkel om enige organisatie. Dingen gebeuren niet vanzelf. Essentieel is dat deelnemers elkaar kennen en onderling vertrouwen opbouwen. Dat gebeurt bijvoorbeeld tijdens koffiemomenten, gezamenlijke borrels of andere informele ontmoetingen. Het gaat om laagdrempelige contacten waardoor mensen vertrouwd raken met elkaar.

Als de groep eenmaal gevormd is, onderhouden de deelnemers contact via een WhatsAppgroep. Daarnaast heeft iedere voorzorgcirkel één of twee coördinatoren die in de gaten houden of hulpvragen daadwerkelijk worden opgepakt.
De appgroep is uitsluitend bedoeld voor onderlinge hulp. Wie een probleem heeft, kan dat melden, maar deelnemers kunnen ook spontaan hulp aanbieden. Bijvoorbeeld: “Ik ga boodschappen doen, moet ik voor iemand iets meenemen?”

Iedere groep bepaalt zelf wat men wel en niet voor elkaar wil doen. Dat verschilt per voorzorgcirkel. “In onze groep is bijvoorbeeld afgesproken dat we geen zorgvragen oppakken. Wel helpen deelnemers elkaar met vervoer binnen Amstelveen. Voor ritten buiten de gemeente wordt soms een vergoeding gevraagd.”

Noodsituaties
Ook wordt samen nagedacht over noodsituaties. “Zo bespraken we onlangs het landelijke noodplan. Hoe houd je elkaar in de gaten bij een calamiteit? Heeft iedereen een noodpakket in huis? En wie heeft daarbij misschien hulp nodig?”

Daarnaast kunnen voorzorgcirkels zich uitbreiden met praktische ondersteuning, zoals hulp bij administratie, koken voor iemand die ziek is of tijdelijk wat extra aandacht geven aan iemand die alleen is.

Oorspronkelijk waren voorzorgcirkels vooral bedoeld voor mensen boven de 55 jaar, maar tegenwoordig kunnen ook jongere mensen deelnemen.

Stappenplan
Inmiddels zijn er in Nederland honderden voorzorgcirkels actief. In Amstelveen zijn er momenteel acht. Landelijk wordt het initiatief ondersteund door Nederland Zorgt Voor Elkaar. Enjetta heeft ook een stappenplan ontwikkeld voor het opzetten van voorzorgcirkels.

“Het grote voordeel van voorzorgcirkels is dat ze eenzaamheid helpen verminderen. Mensen voelen zich meer verbonden met hun buurt, kunnen kennis en ervaring delen en weten dat er anderen zijn op wie zij kunnen terugvallen als dat nodig is.”

Eigen regie
Wie voor het eerst over een voorzorgcirkel hoort, kan denken dat het veel verplichtingen met zich meebrengt. In de praktijk valt dat meestal mee. Vaak gaat het om kleine dingen en houdt iedereen zelf de regie over wat hij of zij wil doen. Tegelijkertijd dragen voorzorgcirkels sterk bij aan een leefbare en sociale woonomgeving.

Zoals Edwin het samenvat: “Een klein gebaar maakt een groot verschil.”

De bijeenkomsten zijn op maandag 13 juli van 19.00 – 21.00 uur en donderdag 30 juli van 14.00 – 16.00 uur, De Oude Veiling, Markstraat 19, Aalsmeer.