Door: Pierre Tuning. Wat is ‘vrijheid’? Wat wordt er gevierd op ‘Bevrijdingsdag’? Waar hebben ‘wij’ voor gevochten, in ‘de oorlog’? Jan Terlouw schreef een gedicht over wat en wie ‘de vijand’ was:
Dictatuur
Domheid en macht, doodenge vrienden,
aartsvijanden van rede en recht.
Grote hekel aan openbaarheid,
want die verdraagt onwaarheden slecht.
Domheid en macht, eenmaal tezamen,
is het een kracht die je moeilijk doorbreekt.
Die, dat is zo dikwijls gebleken,
continu onrechtvaardigheid kweekt.
Zorg dat die twee elkaar niet omarmen,
en bewaak met veel energie,
met alle middelen die je kunt vinden,
de rechtsstaat, de grondwet, de democratie.
Er zijn steeds meer mensen die het vertrouwen in de overheid hebben verloren. De politicoloog Catherine de Vries schrijft in haar boek De symfonie van onvrede: ‘De opeenstapeling van crises in de laatste jaren heeft Nederland veranderd. De toeslagenaffaire, de aardbevingsschade in Groningen, de stikstofimpasse en de toenemende woningnood hebben naast politieke ook emotionele gevolgen gehad. Ze hebben het vertrouwen ondermijnd in iets wat ooit vanzelfsprekend was: dat de overheid er is om te beschermen. Waar de staat ooit nabijheid bood, rest nu afstand. Nederland heeft zijn politieke identiteit lang gebouwd op vertrouwen en redelijkheid. De staat was nooit heroïsch, maar wel aanwezig; er was een overheid die werkte, die bereikbaar was, die beloftes nakwam zonder veel woorden. Juist die stille vanzelfsprekendheid is de voorbije decennia langzaam verdwenen.
Het gevaar van de ‘emocratie’
Het sluipende verlies van nabijheid heeft niet alleen burgers geraakt, maar het hele democratische weefsel. De Nederlandse democratie functioneert nog steeds, al is de manier waarop burgers haar beleven, wezenlijk veranderd. De politiek is minder een gespreksomgeving geworden en meer een emotionele arena. Vertrouwen, verontwaardiging en wantrouwen vormen de grondtoon van het publieke debat. We zijn beland in een ‘emocratie’: een democratie waarin emoties, meer dan argumenten, bepalen wat politiek overtuigt. In dat klimaat floreren rechts-radicale leiders. Zij hebben niet de oorzaak van het verlies geschapen, maar wel het vermogen om het te vertalen. Waar bestuurders spreken over procedures en verantwoordelijkheden, spreekt radicaal-rechts over gevoel, over ‘oneerlijkheid’, ‘verraad’ en ‘de gewone Nederlander die vergeten is’.
Dat is de kracht én het gevaar van de emocratie. De politiek wordt niet meer beoordeeld op de juistheid van beleid, maar op de intensiteit van gevoel. Bestuurders die redelijkheid en nuance nastreven, lijken kil tegenover leiders die boosheid durven te belichamen. Toch is het ongenoegen niet louter irrationeel. De verlieservaringen zijn echt. Het zijn de ouders die vastlopen in de bureaucratie van toeslagen, de Groningers die jaren wachten op herstel, de ouderen die verdwalen in digitale loketten. De woede over al deze zaken wordt steeds uitvergroot voor politiek gewin en daarmee niet opgelost, maar enkel versterkt.
Politiek van leegte
Wilders is de Nederlandse dirigent van onvrede. Hij zet gevoelens van verlies om in spektakel en schijnbare daadkracht: politiek als performance. De kracht van die stijl ligt niet in wat hij doet, maar in wat hij oproept: het gevoel dat er eindelijk iemand luistert, dat iemand woorden geeft aan het ongenoegen. De wilderiaanse politiek is een politiek van leegte. Een theater waarin gevoelens van vervreemding en afbraak worden uitvergroot en herschreven tot een moreel verhaal van ‘eigen volk eerst’. De ervaring van verschraling wordt niet verklaard door bezuinigingsbeleid of bestuurlijke keuzes, maar door de aanwezigheid van de ander. Die dynamiek maakt Nederland gevoelig voor democratische erosie. De staat blijft bestaan, maar verliest aan betekenis. Dat gat wordt niet gevuld met beleid, maar met sentiment. Radicaal-rechtse partijen floreren in dat vacuüm, niet door het vertrouwen dat verloren ging te herstellen, maar door het te exploiteren.’
Vrijheid
Als je vrij bent lijkt het vanzelfsprekend.
Je mist het pas als je het ontbeert,
en wie het je ontnam propageert
dat vrijheid gehoorzaamheid betekent.
Wie ademhaalt vindt dat niet bijzonder.
Bij ademnood ga je het pas waarderen,
het zuurstofapparaat kan het je leren.
Ongehinderd ademen dat is een wonder.
Wie vrijheid kent en koestert en behoedt,
die ademt waarlijk met gezonde longen.
De vreugde van de wet worde bezongen,
want vrijheid in gebondenheid is goed.
Je bent echt vrij wanneer je ongedwongen
naar eigen keuze doen kunt wat je moet.
De ‘vrijheid’ waar Jan Terlouw over schrijft, is niet de ‘vrijheid’ van de Partij voor de Vrijheid van Wilders. Zijn radicaal-rechtse aanhang heeft de overtuiging dat je pas echt vrij bent als je de macht hebt die aan andere mensen te ontzeggen.
Laten we daaraan denken op 4 en 5 mei.
/LJ-de-Vries.png "LJ-de-Vries")
9 reacties
Dit keer ben ik het helemaal eens met Judith Keessen. Een van de oorzaken van de polarisatie is mede te danken aan de soms stuitende betweterigheid en moraliteit van met name D66 en Groen Links.
Ook op het artikel van Tim Fransen in de Volkskrant zijn kanttekeningen te plaatsen.
De column raakt aan iets herkenbaars: het verlangen om zélf te bepalen hoe je leeft, onderneemt en bijdraagt. Die behoefte aan vrijheid is legitiem. Tegelijkertijd schuurt het wanneer vrijheid vooral wordt opgevat als iets abstracts, terwijl de concrete gevolgen steeds vaker bij anderen worden neergelegd.
Vrijheid is geen vrijbrief om regels selectief toe te passen of collectieve afspraken terzijde te schuiven zodra ze onhandig worden. In een samenleving waarin ruimte schaars is en belangen botsen, bestaat vrijheid juist bij de gratie van duidelijke grenzen, voorspelbare regels en verantwoordelijkheid voor je eigen keuzes. Wie maximale vrijheid voor zichzelf opeist, kan niet tegelijk verlangen dat de gemeenschap de consequenties opvangt.
Wat in het debat vaak ontbreekt, is de vraag wie er betaalt wanneer ‘vrijheid’ doorslaat in vrijblijvendheid. Beleid, handhaving en publieke voorzieningen zijn geen abstracte last, maar worden mogelijk gemaakt door mensen die zich wél aan afspraken houden. Vrijheid zonder plichten is geen vrijheid, maar afwenteling.
Echte autonomie vraagt daarom ook iets terug: zelfredzaamheid, consequent handelen en de bereidheid om verantwoordelijkheid te dragen, óók als dat betekent dat niet alles kan, overal, altijd. Dat is misschien minder romantisch dan het ideaal van onbegrensde vrijheid, maar wel eerlijker en duurzamer.
Vrijheid is waardevol. Juist daarom verdient ze een stevige, realistische basis, niet alleen voor jezelf, maar voor iedereen.
Prima verwoord Judith!! BRAVO!
Uiteraard wordt rechts de maat genomen en links met rust gelaten. Het niet benoemen en vervolgens niet acteren op de noden van het volk is miz het politieke probleem van het verleden dat nu uit alle hoeken tevoorschijn komt. De mensen worden weggezet als dom, onkundig, lastig. Maar je ziet je omgeving snel veranderen. In de supermarkt hoor ik meer pools praten dan nederlands, ik zie steeds meer en meer gesluierde vrouwen en meiden op straat. Ik zie ook steeds meer nieuwkomers in aalsmeer wonen. Maar ik zie ook dat steeds meer aalsmeerders, de jongeren op geen enkele wijze nog aan een woning kunnen komen. Ik zie in het ziekenhuis beveiligers mee lopen met groepen, ter beveiliging van het personeel… als ik nieuwkomers op bezoek krijg schakelen ze alleen over in het nederlands als het ze uitkomt… ik hoop voor de kinderen van nu dat mijn gedachten over de toekomst niet zullen uitkomen. Maar ik vrees het ergste.
De door Tuning in de laatste alinea benoemde ‘vrijheid’ geldt mutatis mutandis toch ook
voor extreem links? Zoals bij voorbeeld onder academici en dat geldt sinds kort ook, dankzij de inspanningen van D66, voor lagere (MBO en HBO)-goden!
Deze laatste draai van de nazaten van H.A.F.M.O. is overigens een gouden greep om zieltjes voor de partij te winnen. Wie wil immers niet tot de ‘upper class’ behoren?!
Pierre, niet iedereen is geabonneerd op de Volkskrant. Probeer het op een andere manier.
Tim Fransen: ‘Als IK maar vrij ben! Waarom de heiligverklaring van persoonlijke vrijheid haaks staat op een gezonde democratie.’
https://www.volkskrant.nl/cultuur-media/waarom-de-heiligverklaring-van-persoonlijke-vrijheid-haaks-staat-op-een-gezonde-democratie~bad622372/
Opmerkelijk hoe hier met grote woorden wordt gewaarschuwd voor polarisatie, terwijl dezelfde column precies doet waar anderen van worden beschuldigd: mensen in kampen zetten.
Het gedicht van Jan Terlouw is sterk. Juist daarom zou ik zeggen: leg het dan ook eerlijk langs het huidige beleid. Want wie kijkt naar een door D66 geleid kabinet dat steeds meer regels, sturing, maakbaarheid en morele dwang over inwoners uitstort, ziet precies het gevaar waar Terlouw voor waarschuwt: macht die denkt beter te weten wat goed is voor de samenleving.
Vrijheid is niet alleen vrijheid voor mensen die hetzelfde denken als jij. Vrijheid is ook ruimte geven aan mensen die andere zorgen hebben, andere vragen stellen of een andere politieke keuze maken. Die mensen meteen wegzetten als radicaal-rechts, dom of gevaarlijk is geen verdediging van de democratie. Dat is polarisatie in keurige verpakking.
Misschien moet Pierre eerst de balk uit het eigen oog halen voordat hij anderen de maat neemt. Wie werkelijk de rechtsstaat, de grondwet en de democratie wil bewaken, begint niet met verdachtmakingen. Die begint met luisteren, ook naar mensen die het vertrouwen in de overheid kwijt zijn geraakt.
Judith Keessen
Fractievoorzitter FlorAalsmeer
Pierre, ik ben blij dat je het toch niet kan laten om wat stichtelijke woorden tot ons te spreken, hou vol!